Hayreddin Soykan

Bu bahiste daha pek çok şey, arzetmeye çalıştıklarımızı destekleyen yahud tashih eden birçok şey söylenebilir, söylenecektir de. İnşallah, bilâhare biz de söylemeye çalışacağız. Bugünden ve belki “acele” tarafından bir şeyler söylemeye çalışmamızın öncelikli sebebiyse, meselenin hakikaten “âcil” olması ve gönüldaşlarımızın, bilhassa yaşça genç olanlarımızın daha fazla vakit kaybetmemesi, vakitlerini verimli kullanabilmesidir. Bir şeyi hakikaten isteyen, istediğini elde edebilmenin vasıtalarına ve vasıta bilgilerine de bu süreçte erişecek, doğrularımızdan istifade edebileceği kadar, varsa eksik veya yanlışlarımızı kendisinde ikmâl ve tashihi de bilecektir. Her şey bir yana, son haddiyle mütevazi ve söylenmesi gerekenlerin cesametine ve ehemmiyetine nazaran doğrusu son derece yetersiz bu çalışmamız, bir saniye dahi ertelenemez “sistematik çalışma” lüzûmunu bir nebze uyarıcı olabilmişse, ne mutlu bize.

Hayreddin Soykanhsoykan@furkandergisi.com

 Mimar, çoğu nazarında, içinde oturulacak yahut çalışılacak bir bina yapan sanatçı veya profesyonel meslek sahibi kişidir. Oysa mimar, yalnızca “bina” yapan değil, belki tüm bir kâinat görüşünü yaptığı binaya yansıtandır ki, bu bakımdan “müstakil bir şey” değil, “her şey içinde bir şey” yapan kimsedir o. Yaptığı “bir şey”i, “her şey”le alâkası ve bağlantısı içinde ortaya koyandır. Bu meyanda yine o, çevresindeki tüm unsurları “bütünün bir parçası” hâlinde görmek ve göstermek, hem fikrî hem fiilî anlamda böylece “biçimlendirmek” borcundaki insandır. Zaten bir Müslümanın vazifesi de, dünyayı “güzelleştirerek” biçimlendirmek ve mamur etmek değil midir? Öyleyse “mimarî”, sadece bir mesleğin adı değil, aynı zamanda insanın yaradılış sebebinin de ihtarcısıdır. Tasavvurunda “taşları dizen kişi” çerçevesindeki “dar” anlamıyla değil de işte “ulvî” anlamıyla “mimar”, asıl “en üstün insan”ın adıdır. Budur Büyük Doğu-İBDA Mimarlarının bizim için anlamı. Getirdikleri “mimarî” de, elbette bir “taş, toprak, tahta, metal ve plastik” düzenine işaret değil, “yeni nizam-yeni insan”ın inşâsına dairdir. Dünyaya verilecek en ulvî ve insanî “biçim”in çağımızdaki “baş mimar”ları ve merkezinde kendileri olduğu hâlde kademe kademe dünyanın her köşe bucağını “biçimlendirerek” güzelleştirecek sayısız mimar namzedinin ustasıdır onlar.“Mimar” sıfatını lâyıkıyla hak eden merhum Turgut Cansever, varlığın bir “bütün” olmakla beraber muhtelif “varlık tabakaları” hâlinde insana muhatab olduğunu, her bir “varlık tabakası”nın bir diğerine derinden bağlı olsa da kendi “hususî” yapı ve kanunlarının bulunduğunu ifade edip, bir “mimar”ın da tümünün kanunlarını bilmek ve onlara uymak, “BÜTÜN İÇİNDE BİR ŞEY” olarak yaptığı bir “bina”ya da tüm bu varlık tabakalarına dair farklı duygu ve düşüncelerini “tutarlı bir bütünlük” olarak yansıtmakla mükellef olduğunu vurgular:“Mimarî, insanın çevresini biçimlendirme çabasının ürünüdür. Varlığın bütün veçhelerini, karmaşık ve sınırsız alanları kuşatan bir disiplin olan mimarînin herhangi bir basit şematik formülle tarif edilmesi uygun olmaz. Bu sebeble, yukarıda verilen tarif, dört başı mamur ve kategorik bir tarif olmaktan ziyade, problem alanına genel bir yaklaşımın ifadesi olarak anlaşılmalıdır.Varlığın bütün alanlarını kapsayan ve hayatın getirdiği meselelerle sürekli girift ilişkiler içinde olan mimarî, maddî, biyo-sosyal, psikolojik ve ruhî-aklî varlık seviyelerinde geliştirilir.İnsan, mimarîyi geliştirirken olsun, karar verme sürecinde olsun, kaçınılmaz olarak dikkate aldığı meselelerin farklı yönlerini değerlendirmekte ve nihayet çeşitli alternatifler arasından tercihlerini yapmaktadır. Tercih ve kararların, özünde, kendi inanç sistemiyle ilgili bir referanslar sistemine dayandırılmış olması gerekmektedir. Faydacı ve pragmatik referans noktalarına dayalı bir değerlendirme, insanı herhangi bir türden oportünistik (fırsatçı) sömürü alanlarına yöneltebilir. Öbür yandan, akılcı yaklaşımlara dayalı değerlendirmeler ise zihin, “ratio” ve onun yönlendirmelerine nisbet olunan değerlere göre biçimlenecektir.Bu çerçevede, insanın kararlarının, onun inançlarının gerçek yansımaları olduğunu açıklığa kavuşturmak büyük önem taşımaktadır. Böylece mimarî, farklı varlık seviyelerinde ortaya çıkan meseleleri değerlendirmek, tercihlere dayalı kararları almak ve mümkün alternatifleri ayıklamak suretiyle geliştirilen bir insan ürünü olması hasebiyle estetiğin ve teknolojinin alanında yer almaz. O, ahlâk ve din alanının bir ürünüdür.Biyo-sosyal seviyenin ihtiyaçlarını, onun kanunlarını dikkate alarak çözmek ve çözümlerini maddî seviyenin kanunlarına dayandırmak, aynı zamanda da, psikolojik ve ruhî-aklî seviyelerin, meselâ tutumların, ruhî yönelimlerin ve inançların kanunlarıyla rehberlik etmek gerekmektedir. Yani, bir mimarî yaklaşımın, varlığın bütünlüğünü ve kuvvetler hiyerarşisini göz önünde bulundurması zarurîdir.Bundan dolayı, maddî, biyo-sosyal ve psişik varlık seviyelerine âit problemlerin tarifleri, her seviyenin kanunlarıyla mükemmel bir uyum içinde geliştirilen tercihlerin değerlendirilmesi ve bu varlık kanunlarının kullanımına yönelik tavırlar, insanın inanç sistemi tarafından kontrol edilir. İnanç sistemi ise, dini, kozmolojiyi ve varlık telâkkilerini ihtivâ etmektedir.”Anlaşılıyor ki, bizim anladığımız anlamda “mimar”, aslında tüm bir kâinat muhasebesini gerçekleştirebilen, her varlığı kendi tabakasında bağlı olduğu kanunlara göre görüp değerlendirebilen, ama yine her tabakanın üstü ve altıyla derinden ilişkili olduğunu bilip bu ilişki noktalarını hiçbir zaman gözden kaybetmeyen, neticede tüm tercihlerini yukarıdan aşağıya bir varlık ve değer hiyerarşisi yahut aşağıdan yukarıya bir zemin tabakalaşması temelinde eserleştirebilen bir fikir, sanat ve aksiyon dehâsıdır. Bakışı “bütün”e uzanamayan ve yalnızca “parça parça” işlerin inşâsına gücü yetenlerse, bu zâviyeden değerlendirildiğinde, yalnızca basit usta, kalfa ve çıraklar mesabesinde kalmaktadır.Doğudan Batıya, Tasavvuftan Şeriata, maziden istikbâle, en yüksek fikir katmanından en dipteki fizikî âlem icablarına, fikirden sanata, hikemiyattan felsefeye, dinden ideolojiye, ferdden topluma, evden şehre, vatandan dünyaya, ilimden tekniğe, ezcümle “insan”ı ilgilendiren ve çevreleyen ne varsa tümünün tek tek “nabzının attığı” yerleri yakalayabilen ve “her şeyin her şeyle alâkası içinde” hepsinin birbiriyle olan “girift” münasebetlerini görebilen, görmekle kalmayıp gösterebilen, göstermekle kalmayıp kendi “insanca” nizâmının mimarîsini kurabilen, velhâsıl bu azîm “nizam” sarayını kurarken kendi altındaki usta, kalfa ve çıraklara da “parça” vazifelerinin usûlünü öğretebilen “baş mimar”lardır ONLAR: Aynı İslâmî saray mimarîsini, biri “getiren”, diğeri “geliştiren” olarak muazzam bir âbide ihtişam ve güzelliğiyle meydan yerine diken Büyük Doğu-İBDA Mimarlarını, tüm Müslümanlar adına hürmet ve şükranla selâmlıyoruz. Üstadın, bu gözle İBDA’yı “selâmlayışı”nı da hatırlıyor, hepimiz için bir zevk, iftihar ve mesuliyet ifadesi olarak bilvesile hatırlatıyoruz:“Dergilerinde aynen yayınlanmak üzere el yazımla kâğıda döktüğüm bu satırları kendilerine ithaf ederken, Akıncı, Ülkücü ve daha bilmem neci çevreler bir arada, dâvamızın billûr sarayını, kafdağının, yani topyekûn insanlıkça özlenen eskimez ve pörsümez ideal tepsenin en yüksek noktasında inşa istidadında mimar namzetleri olarak onları selâmlarım.Onbeşinci İslâm asrının kapısında, İslâmın ebedî gençliğini ve yeniliğini, her an genç, taze ve yeni kimliklerinde ışıdatsınlar ve kafdağına tırmanmak kadar zor ve çetin gayenin mâna ve madde şartlarına ersinler...”Demek ki, zerre oyalanmaksızın, tüm Müslümanlar “işbaşına”! Herkes kendi tasavvurundaki gecekonduyu yapabilir meâlinde bir keyfîliğe davet değil, elbet sımsıkı uyulmak üzere bu muazzam “mimarî plan”a!   

Hayreddin Soykan

hsoykan@furkandergisi.com

İBDA Mimarı’nın “Kültür Dâvamız” adlı şaheserinin alt başlığı şudur: “Temel Meseleler”. Ve, “temel meseleler” zımnında üzerinde bilhassa durulan bahislerden biri, bir yönden belki başlıcası ise, “Varlık ve Oluş”. Şöyle söylüyor Mütefekkir:

“İnsanoğlunun olanca çabası, var olmak ve var kalmak için zamanı aşma gayesinde düğümlü… Zamanı aşmak… Yol?..”

Bizim bu yazı vesilesiyle dile getirmeye çalışacağımız husus ise, bir bakıma her şeyin aslı ve meselelerin meselesi olan “Varlık” bahsi merkezinde mütalâada bulunma çabası olmayacak, ki kapasitemiz de müsait değil, fakat “var olma” ve “var kalma”yı “kültürel hafıza” çerçevesinde ve gücümüzün yettiğince, belki ancak başlık bilgisi mikyasında da olsa vurgulamak olacak.

Şu hikmetin ışığında değerlendirilmesini arzu ederiz söylemek istediklerimizin; yine Kültür Dâvamız’dan:

«“Varlık” olmadan “oluş”tan bahsedilemeyeceği gibi, “oluş” olmadan da “varlık”tan bahsedilemez; “olan” olunacak olanla ve “olunacak olan-imkân” da olanla mümkün… Bir şeyin “oluş”undan bahsetmek için, her şeyden evvel onun “var” olması gerekmez mi?..”»

O hâlde “kültürel hafıza” için de benzer bir tesbitte bulunamaz mıyız? Şöyle ki: Bir kültürün “varoluş”undan ve istikbâle uzanışından bahsetmek için, önce o kültürün “var” olması gerekmez mi? Peki, bu “varoluş” için yine öncelikle, tek tek fertlerin taşıyıcısı olduğu bir “kültürel hafıza” şart değil mi? Kuşkusuz öyle!

“Kültürel” ve demek ki “içtimaî” hafıza her ne kadar fertlerden bağımsızmışçasına varoluyor gözükse de, böyle bir hafızanın aslında “insan şuuru” dışında bir taşıyıcısı yok, kalan diğer her şey, her materyal, bu “ortak” hafızayı fert fert “ruhunda” taşıyan insanlar için “hatırlatıcı” semboller değerinde aslında. Bunlar, isterse tüm bir toplumun tarihini, değerlerini, normlarını, büründüğü formları barındırıyor gözüksün, hiç fark etmez, onları şuurlaştıracak ve böylelikle “hatırlayacak” bir insan yoksa, o hafıza ölmüştür, demek ki o kültür de ölmüştür. İnsanlık kütübhanesi, böylesi artık “ölü” sayısız topluluğun, toplumun, medeniyetin hikâyesi ve sahibsiz hazinesiyle doludur.

Mademki bir “kültür”ün devamından ve bu devam için elzem “hafıza”dan bahsediyoruz, o hâlde devam etmesi arzulanan “kültür”ün ne olduğunu aydınlatmaya çalışalım bir nebze.

Kültür, sınırlandırılarak tarifi zor kavramlardan, şu gözle bakarsanız “umumî”, bu gözle bakarsanız “hususî” bir “bilgi”ye işaret etmekte. Bir yönden “öğrendiğimiz her şey”dir, diğer yönden “öğrendiklerimizden bizde arta kalan şey”. Bir yandan “herkesin malı”dır, diğer yandan “belli bir fert” yahut özellikle “belli bir topluluğun hususî bilgi sermayesi”. Böyle de gider. Ancak, bizim altını çizmek istediğimiz “kültür”, kendisini benliklerinde –hafızalarında- taşıyan fertlere belli bir “dünya görüşü”ne ve belli bir “toplum”a AİDİYET DUYGUSU kazandıran, KİMLİK veren, DEĞER ve DAVRANIŞ ÖLÇÜSÜ takdim eden kültürdür. Bizi “biz” yapan bilgi ve değer, duygu ve düşünce sermayemizdir. Bu çizgide, dilerseniz, kendilerine has nüanslarıyla, aynı zamanda “ideoloji”mizdir, “şuur süzgeci”mizdir, “irfan”ımızdır. Daha üst bir çerçevede “dinî” kimliğimizi, aynı şekilde daha dar ve mahallî seviyede “millî” kimliğimizi kazandıran her şeyi de, kendi öz nitelikleri dikkate alınmak kaydıyla “kültür” çerçevesine dahil edebiliriz. Kültür için, bizi “biz” yapan ne varsa işte odur diyebiliriz kısacası.

Uzmanları, “belli” bir kültürü diğerlerinden ayıran “normatif” ve “formatif” bilgileri merkeze alır özellikle. Bu çerçeveyi ölçü alırsak, “belli” bir kültürün “normatif” yönü, NE YAPMALI sorusunun cevabını veren davranış ölçüleri mealindeyken, “formatif” yönü BİZ KİMİZ sorusunun cevabını veren tüm bilgilerdir. Normatif olan “inşaî” iken, yani kurucu, bina edici, emrederek, yasaklayarak veya serbest bırakarak o kültürün bağlılarının davranışlarını tanzim edici iken, diğer formatif olan kısımsa “ihbarî”dir, bilgilendirir, tek tek fertleri “başkası” değil de “biz” yapan duygu ve düşünce nâmına ne varsa onu kazandırır, onlardan haberdar eder. Elbette bunlar içiçe olup, aynı “kültür bünyesi”nin kanatlarıdır.

Böyle bir ön bilgilendirmeden sonra, şimdi bulunduğumuz nokta itibariyle şu sorulabilir: Üzerinde yaşadığımız topraklarda mukim bu toplum, neyin “varolma” mücadelesini vermektedir? Aynı şekilde, bu toplumu yönetmeye talib diğer grupların bu toplumun “varoluş” mücadelesine dair takdim ve teklif ettikleri nedir; sahib oldukları, onlarda zaten “var” olan “kültürel sermaye” nedir? Elbette, “toplumun genel fikir çerçevesine Büyük Doğu’yu oturtmak” şeklinde bir “kültür inkılâbı”nı başa alan bizim “öz” sermayemiz nedir?

Toplumumuzun içler acısı hâli malûm: En başta “Harf Devrimi”yle tarihinden –hafızasından!-, tüm “devrimler” elele dininden, dilinden, örfünden, an’anesinden, milliyetinden, şahsiyetinden, haysiyetinden, ona tarihteki şanlı “aslî” kimliğini kazandırmış ne varsa hepsinden ve “kökünden” kopartılmış, şimdilerde nereye gideceğini, ne “olacağını” bilmeyen, günü kurtarmakla (!) yetinen, içli dışlı dört bir yana sürüklenmeye çalışılan ve gerçekten de bir o yana bir bu yana sürüklenen, kaynayan, fokurdayan, günden güne kan kaybeden bir toplum!

Diğer taraftan, ona çözüm diye “zehir” içirmeye çalışan ve aynı “köksüzlükle” malûl her tondan kurtuluş tellâlı!

Ve biz: Bu millete “aslî” kimliğini kazandırmış ve onu tüm bir insanlık önünde VAR ve MUZAFFER kılmış hangi değer varsa mâliki, hangi kültür hazinesi varsa muhafızı, üstelik istikbâlde de aynı VARLIĞI ve ZAFERİ kendisine “daha ileri seviyede” ve “dünya çapında” vaadeden muhteşem bir “fikir hazinesi”nin sahibi olan, Büyük Doğu-İBDA bünyesi!

Neylersiniz ki, böyle bir “fikir hazinesi”, diğer tüm fikrî varlık ve hasletler gibi, ancak onu “hafıza”sında taşıyan bir şuur için VAR ve CANLI, onunla hemhâl olup her ân fikir ve davranışlarına yansıtan idealist bir topluluğun “mücadele motoru” olduğunca VAR ve VAR EDİCİ, onu “genel fikir çerçevesine” oturtmuş bir toplum için HAYATİYET ve KURTULUŞ ifadecisi.

Mesele, toplumun “kültürel hafızası”nı bu kurtuluş senfonisinin notalarıyla işlemek olunca; mesele, geçmişte bizi “biz” yapmış ama uzun zamandır kaybolmuş ve kaybettirilmiş her bilgi ve değeri, kendi rengimizi nakşederek bu hafızaya iade etmek olunca; mesele, yeni bir fert ve toplum, yeni bir ülke ve dünya düzeni inşâsı için gereken ne varsa tekeffül edici bu fikir mimarîsini, önce benliğinde inşâ etmeye başlayarak örnekleştirmek ve örnekleştirecekleri cezbetmek olunca, gerekenin ne olduğu da hemen anlaşılıyor: Önce bizim “var” olmamız; ruhumuzda, benliğimizde, hafızamızda bu fikir hazinesinin “var” olması! Öyle ya, “kendisi” olmayan, “başkası” olur.

Bizde bu “hazine” yoksa; kitab ve dergi yapraklarıyla bilgisayarın bir köşesinde değil, asıl tüm bu hatırlatıcıların varlık sebebi olarak, bunlar vesilesiyle ruhumuzda ve hafızamızda “tarafımızdan” inşâ edilmiş bu “fikir binası” yoksa, öyleyse VAR “olan” ve “olunacak olan” nedir diye sorulacaktır bize. Kültür Dâvamız’dan, yazımızın en başında zikrettiğimiz şu cümlelerin anlamı sorulacaktır herbirimize:

«“Varlık” olmadan “oluş”tan bahsedilemeyeceği gibi, “oluş” olmadan da “varlık”tan bahsedilemez; “olan” olunacak olanla ve “olunacak olan-imkân” da olanla mümkün… Bir şeyin “oluş”undan bahsetmek için, her şeyden evvel onun “var” olması gerekmez mi?..”»

Furkan Dergisi, Ağustos 2008